استفاده از مولتی‌متر و اسیلوسکوپ در عیب‌یابی بردهای الکترونیکی

مولتی‌متر: ابزار اندازه‌گیری پارامترهای پایه (استاتیک)

مولتی‌متر، چه از نوع دیجیتال (DMM) و چه آنالوگ، ابزاری ضروری برای اندازه‌گیری پارامترهای استاتیک مدار است. مدل‌های دیجیتال با دقت بالاتر و قابلیت‌های بیشتر (مانند اندازه‌گیری ظرفیت و فرکانس) امروزه استاندارد صنعتی محسوب می‌شوند.Getty Images

کاربردهای حیاتی مولتی‌متر در عیب‌یابی

• اندازه‌گیری ولتاژ (DC/AC): حیاتی برای بررسی ولتاژهای تغذیه در نقاط مختلف برد. (مثلاً $12V$, $5V$, $3.3V$). برای اندازه‌گیری ولتاژ DC، مولتی‌متر به صورت موازی با قطعه مورد نظر متصل می‌شود.
• اندازه‌گیری مقاومت: برای تست مقاومت قطعات مجزا و همچنین بررسی مقاومت ورودی/خروجی بخش‌های مختلف. نکته ایمنی: اندازه‌گیری مقاومت باید همیشه در حالتی که برد کاملاً خاموش و فاقد شارژ است انجام شود.
• تست اتصال (Continuity Test): با استفاده از حالت بیزر (Buzzer) برای شناسایی اتصال کوتاه (Short Circuit) بین دو نقطه یا بررسی قطعی سیم‌کشی و مسیرهای لحیم‌کاری.
• تست دیود و ترانزیستور: استفاده از حالت تست دیود برای بررسی پیوندهای PN و اطمینان از صحت عملکرد دیودها و ترانزیستورها (مانند تست Forward و Reverse Bias).

اسیلوسکوپ: نمایشگر پویای سیگنال‌ها (دینامیک)

اسیلوسکوپ ابزاری است که مهارت شما را از یک تعمیرکار ساده به یک تحلیل‌گر مدار ارتقا می‌دهد. این دستگاه به شما اجازه می‌دهد تا تغییرات ولتاژ را بر حسب زمان مشاهده کنید، به عبارت دیگر، شکل موج (Waveform) سیگنال را ببینید.

پارامترهای اساسی برای انتخاب و کار با اسیلوسکوپ

• پهنای باند (Bandwidth): مهم‌ترین مشخصه، تعیین‌کننده بالاترین فرکانسی که اسیلوسکوپ می‌تواند با دقت اندازه‌گیری کند. برای مدارهای دیجیتال پرسرعت، پهنای باند بالا ضروری است.
• نرخ نمونه‌برداری (Sample Rate): تعداد نمونه‌هایی که در یک ثانیه از سیگنال می‌گیرد. نرخ بالاتر، دقت بیشتری در بازسازی شکل موج‌های سریع دارد.
• عمق حافظه: میزان داده‌ای که می‌تواند برای تجزیه و تحلیل سیگنال‌های طولانی یا رویدادهای نادر ذخیره کند.
• تنظیم تریگر (Trigger): این تنظیم، تصویر موج را روی صفحه ثابت نگه می‌دارد. تنظیم صحیح سطح (Level) و نوع تریگر (Edge, Pulse Width) برای تحلیل سیگنال‌های متناوب حیاتی است.

تکنیک‌های ترکیبی عیب‌یابی (استاتیک + دینامیک)

عیب‌یابی سیستماتیک بردهای الکترونیکی در مرحله اول با مولتی‌متر آغاز شده و در صورت نیاز به تحلیل سیگنال، به اسیلوسکوپ سپرده می‌شود. این رویکرد دو مرحله‌ای بیشترین بازده را دارد:

کاربرد ترکیبی در بخش‌های حساس برد

• منابع تغذیه سوئیچینگ (SMPS):
  • مولتی‌متر: اندازه‌گیری ولتاژ DC خروجی و بررسی ولتاژهای ورودی.
  • اسیلوسکوپ: بررسی ریپل (Ripple) ولتاژ خروجی (نویز فرکانس بالا) و مشاهده سیگنال PWM درایور سوئیچ (مانند گیت ترانزیستور یا IGBT).
• مدارهای دیجیتال و میکروکنترلر:
  • مولتی‌متر: چک کردن ولتاژهای منطقی (HIGH/LOW) روی پین‌ها.
  • اسیلوسکوپ: بررسی پایداری و فرکانس سیگنال‌های کلاک، تحلیل زمان‌بندی (Timing) و دی‌کد کردن باس‌های ارتباطی (مانند I2C, SPI) با مدل‌های پیشرفته.
• بخش‌های آنالوگ (فیلترها و تقویت‌کننده‌ها):
  • مولتی‌متر: اندازه‌گیری ولتاژهای بایاس.
  • اسیلوسکوپ: مقایسه شکل موج ورودی و خروجی برای تحلیل بهره و پاسخ فرکانسی و شناسایی اعوجاج (Distortion).

اهمیت آموزش عملی و به‌روزرسانی دانش فنی

مهارت عیب‌یابی بردهای الکترونیکی تنها با تجربه عملی و کار با ابزارهای واقعی به دست می‌آید. فناوری‌های جدید مانند اینترنت اشیا (IoT)، مدارهای مجتمع با تراکم بالا (SMD) و افزایش استفاده از مدارهای سوئیچینگ فرکانس بالا، نیاز به متخصصانی با دانش به‌روز را دوچندان کرده است.

دوره آموزش تعمیر برد در تبریز با ارائه تجهیزات مدرن و محیط‌های کارگاهی استاندارد، این فرصت را فراهم می‌آورد تا شرکت‌کنندگان:

• به صورت عملی بر تنظیمات پیشرفته تریگر اسیلوسکوپ تسلط یابند.
• تکنیک‌های اندازه‌گیری دقیق در مدارهای شلوغ و پرنویز را بیاموزند.
• با استفاده از مولتی‌متر و LCR متر، خرابی قطعاتی چون کندانسورهای الکترولیتی و سلف‌ها را تشخیص دهند.